Het Socratisch gesprek als communicatiemodel

Zaterdag 10 september jl. zag ik de eerste aflevering van het programma ‘Durf te denken’ van Human. In een serie behandelt de omroep humanistische denkers, waar eigentijdse filosofen bij betrokken worden. Het doel van de serie is om kennis te maken met humanistische denkers die van belang zijn voor het actuele maatschappelijke debat. Ik wil dat breder trekken.

Filosoferen is denken

Filosofen komen we in het algemeen in het bedrijfsleven niet tegen. Toch kan dat anders, want filosoferen is denken en dat doen we allemaal. En van oude en nieuwe filosofen kunnen we ook in het bedrijfsleven veel leren. Ik vind de serie daarom ook de moeite waard voor leidinggevenden die zich zakelijk willen scherpen.

Socratische methode

De eerste aflevering ging over Socrates en de Socratische methode.  Bij de Socratische methode staan gesprekken centraal. Sommigen van jullie kennen de methode al en passen het wellicht toe bij formele gesprekken. Mijn suggestie is om de methode ook in een breder kader toe  te passen.  Niet alleen in die formele gesprekken die je met medewerkers of collega’s voert, maar als een manier van  communiceren in het aansturen.

Een aanzet voor een breder kader

• Luisteren

Luisteren staat centraal bij het Socratisch gesprek. Luister eerst goed. Luister echt. Als je luistert, voelt de ander zich serieus genomen en zal zich ook serieus gedragen. Als je luistert hoor je wat er werkelijk speelt bij de ander, krijg je signalen van wat goed gaat en wat niet goed gaat en soms hoor je ook dat de ander oplossingsrichtingen of ideeën aandraagt.   Als je goed luistert voelt de ander zich gestimuleerd om te denken en boort zo zijn of haar eigen potentieel aan. En als diegene zich serieus genomen voelt, zal het de andere partij ook serieus nemen en dus goed luisteren wat de ander te melden heeft.

• Geef ruimte.

Hou je ego, geldingsdrang in toom. Pak niet direct alle ruimte omdat dat charismatisch overkomt of indruk maakt en je geleerd hebt je zo op te stellen. Dat werkt niet altijd in je voordeel en zeker niet in alle situaties. Zelfs als je het echt beter denkt te weten en al heb je haast en wil je een mening doordrukken; wacht even. Geef wat tijd en ruimte aan de ander, zodat die ook gehoord en gezien wordt. Het effect daarvan is groter dan wat je anders bereikt zou hebben. Er ontstaat begrip, je komt meer op een lijn met elkaar en je komt werkelijk tot de kern van wat speelt. Dat  leidt tot een effectieve samenwerking.

• Heb vertrouwen.

De ander weet zelf ook wel wat nodig is. Soms moet je een aanzet geven, iets uitleggen, iets voordoen, fouten corrigeren. Maar vertrouw erop dat  de ander het kan en dat het goed komt. En stuur bij daar waar het nodig is.

Een ontwikkelingsgesprek met resultaat

Met een Socratisch gesprek voer je eigenlijk als leidinggevende een ontwikkelingsgesprek. De gespreksvorm past bij een coachende manier van leidinggeven. Ook bij een dergelijk gesprek gaat het om het behalen van specifieke resultaten en doelen. De methode kost niet meer tijd. Juist door tijd en ruimte te nemen/geven zaai je de juiste zaadjes bij de juiste personen en genereer je uiteindelijk niet alleen een beter resultaat, maar je zet een ontwikkeling in gang die zowel gunstig en winstgevend is voor medewerkers, het bedrijf als voor jou.